Czym są białe noce?

Białe noce występują na obszarach powyżej 54º 33' szerokości geograficznej północnej i południowej. W lecie na tych obszarach zmierzch i świt tak się wydłużają, że łączą się ze sobą. Mrok nocy wcale nie występuje. Ze względu na fakt wysunięcia danego obszaru ku północy/ południu Ziemi, okres pomroku może mieć różnoraki charakter.

Wyróżnia się trzy rodzaje pomroku. Jeżeli Słońce chowa się poniżej horyzontu na wysokość do 6º, wyróżniamy wówczas świt/ zmierzch cywilny. W tym czasie wskutek rozpraszania promieni słonecznych jest dostatecznie jasno, aby przy bezchmurnej pogodzie móc czytać książkę. Jeżeli Słońce schodzi na wysokość 6º - 12º poniżej horyzontu, dostrzega się jedynie zarysy obserwowanych przedmiotów, a żeglarze widzą jedynie kontury wybrzeży i postury innych statków, stąd okres ten zwany jest świtem/ zmierzchem nautycznym (łac. nauta znaczy żeglarz). W sytuacji znajdowania się Słońca na wysokości 12º-18º poniżej linii horyzontu, światło słoneczne przeszkadza w obserwacji ciał niebieskich, z tej przyczyny zwie się ten okres świtem/ zmierzchem astronomicznym. Występowanie poszczególnych typów zmierzchu i świtu jest uzależnione od szerokości geograficznej oraz czasu obserwacji.

Poniższa tabela ukazuje długość trwania zmierzchu i świtu cywilnego w minutach dla 60º szerokości geograficznej (czyli m.in. w Petersburgu):
dzień w roku czas (w minutach)
21 I 52
21 II 44
22 III 43
21 IV 50
21 V 69
21 VI 106
21 VII 69
21 VIII 45
23 IX 40
22 X 42
22 XI 50
22 XII 58

Białe noce w Sankt Petersburgu

 

Położenie Petersburga na północy Europy, na równoleżniku 60° N determinuje występowanie tzw. białych nocy. Dzięki wysokiej wartości szerokości geograficznej, Słońce na przełomie lata i wiosny nie chowa się na długo za horyzontem. Najdłuższy dzień w roku w Petersburgu trwa blisko 19 godzin. Jednak także w pozostałe 5 godzin, mimo nastania zmierzchu, na głównych ulicach i prospektach Petersburga turystów nie brakuje. Wielu z nich przychodzi nad Newę, aby podziwiać otwieranie mostów, mimo późnej pory (zobacz grafik otwierania mostów). W czasie białych nocy ulice Petersburga są pełne ludzi. Tak o 12 w południe, jak i w północ po Newskim Prospekcie spaceruje wielu turystów i petersburżan. Petersburskie białe noce są osławione przez wielu poetów i pisarzy. Były one natchnieniem dla Fiodora Dostojewskiego do stworzenia - jak to sam określił - »powieści sentymentalnej ze wspomnień marzyciela«, opowiadania »Białe noce«.

Białe noce trwają od 25 maja do 16 lipca, a ich apogeum przypada na okres od 11 czerwca do 2 lipca. Szczególnie pięknie prezentują się białe noce podczas dobrej pogody, kiedy to nad 300-letnim Petersburgiem, nad setkami petersburskich mostów, złotych kopuł, zabytków, góruje to jasne, to różowe niebo.

Cytaty

»Bez lampy nocą czytam, piszę, śród jasnej pustki nie drgnie nic i lśni nad spiących ulic ciszą Admiralickiej igły szpic.«
Aleksander Puszkin, »Jeździec Miedziany«
»Bryły budynków, pozbawione cieni, z okolonymi złotem dachami przypominają kruchy serwis porcelanowy. Wokół tak cicho, że można prawie usłyszeć, jak brzęknęła spadająca w Finlandii łyżeczka. Przezroczysty, różowy odcień nieba jest tak jasny, że błękitna akwarela rzeki niemal nie potrafi go odbić.«
Josif Brodski, »Petersburg«
»Niebo było takie gwiaździste, takie jasne, że spojrzawszy na nie, mimo woli trzeba było zapytać siebie: czy naprawdę pod takim niebem mogą żyć różni zagniewani i niezadowoleni ludzie?«
»Istnieją w Petersburgu(...) dość dziwne zakątki. Wydaje się, jakby w te miejsca nie zaglądało słońce, które świeci wszystkim petersburżanom, lecz jakieś inne, nowe, jakby umyślnie zamówione dla tych kątów.«
Fiodor Dostojewski, »Białe noce. Powieść sentymentalna ze wspomnień marzyciela«

Tak wyglądają ulice Petersburga w najkrótszą (białą) noc w roku (wideo, 6 min). O tym, jak pełne są ulice Petersburga w tym czasie można przekonać się około trzeciej minuty filmu: